Ο Ιωάννης Μπόσκο και ο Γκρίζος Φύλακας

Το Τορίνο, στα χρόνια μετά το 1846, δεν ήταν ήπιο μ' έναν νεαρό ιερέα που είχε αποφασίσει ότι εγκαταλελειμμένα αγόρια — αυτά που κοιμούνταν σε κατώφλια και φυλακές, αυτά που κανείς άλλος σ' εκείνη την πόλη δεν θεωρούσε άξια του κόπου — άξιζαν ορατόρια, εργαστήρια, και μια ευκαιρία. Κάποιοι άνδρες σ' εκείνη την πόλη τον μισούσαν γι' αυτό: που έπαιρνε αγόρια από τον δρόμο που διαφορετικά θα παρέμεναν φτηνά κι ελεγχόμενα, που έχτιζε κάτι που τα αντικληρικαλιστικά ρεύματα της εποχής έβρισκαν απειλητικό απλώς επειδή υπήρχε. Άκουσα τα σχέδια που έκαναν εναντίον του. Δεν παρεμβαίνω πάντα αφαιρώντας τον κίνδυνο. Μερικές φορές παρεμβαίνω περπατώντας δίπλα στον άνθρωπο μέσα απ' αυτόν, σε όποια μορφή θα τον κάνει να σηκώσει το βλέμμα και να προσέξει πως δεν είναι μόνος.

Αυτό ήταν ο Γκρίτζιο.

Την πρώτη φορά που ο Ιωάννης Μπόσκο κατέγραψε πως τον είδε, ήταν ένας γκρίζος σκύλος, στο μέγεθος ενός μαστίφ, που εμφανίστηκε χωρίς προειδοποίηση μια νύχτα που περπατούσε μόνος προς το σπίτι μέσα από άφωτους δρόμους, ακριβώς την ώρα που άνδρες περίμεναν να τον παγιδεύσουν. Ο σκύλος έπεσε στο βήμα δίπλα του, σιωπηλός, και η ενέδρα δεν έγινε — οι επιτιθέμενοι, κατά τη δική του μεταγενέστερη μαρτυρία, είπαν αργότερα ότι είχαν χάσει το θάρρος τους στη θέα του ζώου. Δεν ήταν η τελευταία φορά. Πάνω από τριάντα χρόνια, αυτός ο ίδιος γκρίζος σκύλος — ο Μπόσκο άρχισε να τον αποκαλεί Γκρίτζιο, «γκρίζος» — εμφανιζόταν σε άλλες στιγμές κινδύνου: όταν δύο ένοπλοι άνδρες τον ακολούθησαν σ' έναν σκοτεινό δρόμο, όταν δέχτηκε άμεση επίθεση κι ο σκύλος στάθηκε ανάμεσα στον Μπόσκο και τη λεπίδα, όταν ταξίδευε εξαντλημένος και μόνος κι ο σκύλος απλώς εμφανιζόταν να περπατά δίπλα του ώσπου να φτάσει σε ασφάλεια. Κανείς στο ορατόριο δεν κατείχε τον Γκρίτζιο. Κανείς δεν τον τάιζε. Τον είδαν κι άλλοι άνθρωποι εκτός από τον Μπόσκο — η ίδια του η μητέρα, η Μαμά Μαργαρίτα, και πολλά από τα αγόρια στο ορατόριο ανέφεραν ότι είδαν τον σκύλο ανεξάρτητα — κι όμως δεν μπορούσε ποτέ να βρεθεί ή να πιαστεί όταν οι άνθρωποι τον έψαχναν αργότερα. Απλώς δεν ήταν εκεί όταν δεν υπήρχε κίνδυνος.

Δεν θα σας πω καθαρά τι ήταν ο Γκρίτζιο, γιατί ο ίδιος ο Μπόσκο, ένας προσεκτικός κι ανεπηρέαστος από συναισθηματισμούς άνθρωπος που κρατούσε λεπτομερή ημερολόγια και ήταν καχύποπτος για εύκολα θαύματα, ποτέ δεν ισχυρίστηκε ότι ήξερε με βεβαιότητα. Αναρωτήθηκε, στα ίδια του τα γραπτά, αν ήταν ένα συνηθισμένο ζώο που η Πρόνοια απλώς κανόνισε να βρίσκεται στο σωστό μέρος, ή κάτι σταλμένο πιο άμεσα. Επιτρέπω σε ορισμένα από τα έργα Μου να μένουν σ' εκείνη τη μεσαία απόσταση, ούτε πλήρως εξηγημένα ούτε πλήρως αρνημένα, γιατί η πίστη δεν βελτιώνεται όταν κάθε μυστήριο λύνεται γι' αυτήν.

Αυτό όμως θα πω: Δεν εγκαταλείπω τους άνδρες και τις γυναίκες που εξαντλούνται προστατεύοντας παιδιά που κανείς άλλος δεν θέλει. Δεν υπολόγισα τον κίνδυνο για τον Ιωάννη Μπόσκο και δεν αποφάσισα ότι ήταν αποδεκτός. Του έστειλα συντροφιά στους σκοτεινούς δρόμους, σε όποια μορφή θα τον κρατούσε να προχωρά μπροστά αντί να γυρίσει πίσω. Ίδρυσε τους Σαλεσιανούς. Έχτισε ορατόρια και σχολεία που απλώθηκαν σ' όλον τον κόσμο και ακόμη πιάνουν αγόρια που διαφορετικά θα έπεφταν. Δεν έλειψα από καμία απ' εκείνες τις σκοτεινές νύχτες που περπάτησε άφοβος, με το γκρίζο τρίχωμα ν' αγγίζει το χέρι του.

Το Χρονικό

Ο Ιωάννης Μπόσκο (Giovanni Melchiorre Bosco, γεννημένος στις 16 Αυγούστου 1815, κοντά στο Καστελνουόβο ντ' Άστι, Πεδεμόντιο) ίδρυσε τη Σαλεσιανή Εταιρεία το 1859 για να εκπαιδεύσει και να φροντίσει φτωχά κι εγκαταλελειμμένα αγόρια στο βιομηχανοποιούμενο Τορίνο, ιδρύοντας ορατόρια, σχολεία, κι εργαστήρια. Ξεκινώντας γύρω στο 1854, ο Μπόσκο κατέγραψε επαναλαμβανόμενες συναντήσεις μ' έναν μεγάλο γκρίζο σκύλο που αποκαλούσε «Γκρίτζιο», ο οποίος εμφανιζόταν απροειδοποίητα σε στιγμές προσωπικού κινδύνου — συμπεριλαμβανομένης τουλάχιστον μίας απόπειρας επίθεσης — κι έπειτα εξαφανιζόταν, για μια περίοδο που ο Μπόσκο κι οι βιογράφοι του περιγράφουν ως εκτεινόμενη πάνω από τρεις δεκαετίες.

Τα επεισόδια καταγράφονται κυρίως στα ίδια τα απομνημονεύματα του Μπόσκο και στα πολύτομα «Βιογραφικά Απομνημονεύματα του Αγίου Ιωάννη Μπόσκο» που συνέταξε ο π. Giovanni Battista Lemoyne, ένας Σαλεσιανός που συνέντευξε τον Μπόσκο απευθείας και συγκέντρωσε μαρτυρίες από αυτόπτες μάρτυρες, συμπεριλαμβανομένης της μητέρας του Μπόσκο, Μαργαρίτας Οκκιένα, κι αγοριών που έμεναν στο Ορατόριο του Αγίου Φραγκίσκου ντε Σάλες. Κανένας ιδιοκτήτης για τον σκύλο δεν ταυτοποιήθηκε ποτέ στο Τορίνο· ποτέ δεν παρατηρήθηκε να τρώει, και δεν μπορούσε να εντοπιστεί από όσους τον έψαχναν μετά από προστατευτικά περιστατικά. Ο ίδιος ο Μπόσκο, στα γραπτά του, αντιμετώπισε το ζήτημα με επιφύλαξη, αρνούμενος να ισχυριστεί οριστικά μια υπερφυσική προέλευση ενώ αναγνώριζε πως δεν μπορούσε να προσφέρει καμία φυσική εξήγηση.

Ο Μπόσκο πέθανε στις 31 Ιανουαρίου 1888, στο Τορίνο. Μακαρίστηκε στις 2 Ιουνίου 1929, κι αγιοκατατάχθηκε την Κυριακή του Πάσχα, 1η Απριλίου 1934, από τον Πάπα Πίο ΙΑ΄, ο οποίος τον αποκάλεσε «Πατέρα και Δάσκαλο της Νεολαίας». Οι Σαλεσιανοί του Δον Μπόσκο λειτουργούν σήμερα σχολεία και προγράμματα νεολαίας σε πάνω από 130 χώρες. Εορτή: 31 Ιανουαρίου.